آمار مربوط به پرداخت یارانه نقدی تیر ۱۴۰۵ نشان میدهد تعداد حسابهای سرپرستان خانوار دریافتکننده یارانه در دهکهای اول تا سوم نسبت به خرداد افزایش یافته است. این تغییر میتواند نشانهای از ادامه بازنگری در اطلاعات اقتصادی خانوارها باشد؛ با این حال، هنوز آمار رسمی و تفکیکی درباره تعداد خانوارهایی که دقیقاً از یک دهک به دهک دیگر منتقل شدهاند، منتشر نشده است.
بر اساس اطلاعیه سازمان هدفمندسازی یارانهها، یارانه مرحله ۱۸۵ تیرماه به مبلغ ۱۱۲ هزار و ۶۶۱ میلیارد ریال به حساب ۱۰ میلیون و ۳۶۷ هزار و ۸۹۸ سرپرست یا دریافتکننده ثبتشده در دهکهای اول تا سوم واریز شد. این رقم در خردادماه ۱۰ میلیون و ۳۵۶ هزار و ۷۲۷ نفر بود؛ بنابراین تعداد حسابهای دریافتکننده در تیر، ۱۱ هزار و ۱۷۱ مورد افزایش یافته است.
پاسخ کلی مثبت است؛ زیرا دهکبندی اقتصادی خانوارها یک وضعیت ثابت و همیشگی نیست و با بهروزرسانی اطلاعات پایگاه رفاه ایرانیان میتواند تغییر کند. با این حال، افزایش تعداد دریافتکنندگان یارانه در دهکهای اول تا سوم بهتنهایی ثابت نمیکند که تمام افراد اضافهشده از دهکهای بالاتر به این سه دهک منتقل شدهاند.
تغییر تعداد خانوارهای مشمول ممکن است تحت تأثیر چند عامل باشد؛ از جمله:
بنابراین، آمار تیرماه را میتوان نشانهای از ادامه پالایش و بهروزرسانی فهرست یارانهبگیران دانست؛ اما برای تعیین تعداد دقیق خانوارهای جابهجاشده میان دهکها باید منتظر گزارش رسمی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی ماند.
مبلغ نهایی واریزی میتواند تحت تأثیر تعداد اعضای خانوار و کسر اقساط وام سرپرستان قرار گیرد. به همین دلیل، افزایش تعداد حسابهای دریافتکننده الزاماً به معنای افزایش مجموع مبلغ پرداختی نیست. سازمان هدفمندسازی نیز تأکید کرده است که مبالغ پس از کسر اقساط وام سرپرستان وامگیرنده پرداخت میشود.
بر اساس تازهترین آمار اعلامشده، ۲۸ میلیون و ۱۶۵ هزار و ۷۸۷ نفر در دهکهای اول تا سوم قرار دارند. یارانه نقدی این گروه در روز بیستوپنجم هر ماه و از طریق بانکهای عامل به حساب سرپرستان خانوار واریز میشود.
یارانه دهکهای اول تا سوم به ازای هر نفر ۴۰۰ هزار تومان است. پرداخت یارانه دهکهای چهارم تا نهم نیز طبق برنامه در روز سیویکم ماه انجام میشود و مبلغ آن برای هر نفر ۳۰۰ هزار تومان است.
وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی برای تعیین وضعیت اقتصادی خانوارها از اطلاعات موجود در پایگاه رفاه ایرانیان استفاده میکند. این پایگاه، دادههای اقتصادی و اجتماعی خانوارها را از دستگاههای مختلف دریافت و تجمیع میکند.
در سامانه حمایت، بخشی از شناسنامه اقتصادی خانوار در قالب اطلاعات درآمد، خودرو و خریدهای انجامشده با کارت بانکی قابل مشاهده است. این اطلاعات در کنار سایر شاخصهای اقتصادی، برای ارزیابی توان مالی خانوار مورد استفاده قرار میگیرد.
در نتیجه، دهک خانوار صرفاً بر اساس حقوق ماهانه تعیین نمیشود. ممکن است فردی درآمد ثابت بالایی نداشته باشد، اما مجموع اطلاعات اقتصادی اعضای خانوار باعث قرار گرفتن او در دهک بالاتر شود.
مهمترین دلیل تغییر دهکبندی یارانهها، بهروزرسانی اطلاعات اقتصادی خانوار است. هر تغییری که توان مالی خانوار را در دادههای رسمی افزایش یا کاهش دهد، ممکن است بر نتیجه آزمون وسع تأثیر بگذارد.
موارد زیر میتوانند در تغییر دهک خانوار نقش داشته باشند:
استخدام، افزایش حقوق، دریافت درآمد جدید یا تغییر وضعیت شغلی یکی از اعضای خانواده ممکن است امتیاز اقتصادی خانوار را افزایش دهد.
خرید، فروش یا انتقال مالکیت خودرو و سایر داراییهای ثبتشده میتواند نتیجه ارزیابی اقتصادی خانوار را تغییر دهد.
اطلاعات خرید با کارت بانکی و برخی دادههای مالی در شناسنامه اقتصادی خانوار ثبت میشود. تراکنشهایی که متعلق به فعالیت اقتصادی دیگران است اما از حساب سرپرست خانوار عبور میکند، ممکن است در ارزیابی اولیه مشکل ایجاد کند.
ازدواج، طلاق، تولد فرزند، فوت یکی از اعضا یا جدا شدن فرد از خانوار قبلی میتواند باعث تشکیل پرونده جدید و تغییر دهک شود.
در بعضی موارد، اطلاعات یک خودرو، حساب یا درآمد بهاشتباه به نام یکی از اعضای خانوار ثبت شده است. اصلاح این اطلاعات یا رسیدگی به اعتراض میتواند دهک خانوار را کاهش یا افزایش دهد.
دهک دهم در حال حاضر در فهرست دریافتکنندگان یارانه نقدی قرار ندارد. درباره دهکهای هشتم و نهم نیز به دلیل قرار گرفتن در گروههای بالاتر درآمدی، احتمال بازبینی و حذف برخی خانوارهای برخوردار بیشتر است.
با این حال، قرار گرفتن در دهک هشتم یا نهم به معنای حذف خودکار و قطعی یارانه نیست. تصمیم نهایی باید بر اساس مجموع اطلاعات اقتصادی خانوار و نتیجه آزمون وسع انجام شود. تا پیش از موعد رسمی واریز یارانه دهکهای چهارم تا نهم در ۳۱ تیر ۱۴۰۵ نیز نمیتوان صرفاً به دلیل واریز نشدن یارانه، از حذف قطعی خانوار نتیجهگیری کرد.
سرپرست خانوار میتواند با ورود به سامانه حمایت وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، وضعیت دهک اقتصادی و بخشی از اطلاعات ثبتشده برای خانوار خود را مشاهده کند.
در این سامانه امکان بررسی اطلاعات اقتصادی، مشاهده وضعیت مشمول بودن یارانه و ثبت درخواست بازبینی وجود دارد. ورود به سامانه از طریق پنجره ملی خدمات دولت هوشمند و با اطلاعات سرپرست خانوار انجام میشود.
افرادی که معتقدند دهک اقتصادی آنها بهاشتباه افزایش یافته یا یارانهشان بدون دلیل قطع شده است، میتوانند درخواست بررسی مجدد ثبت کنند.
برای ثبت اعتراض بهتر است ابتدا اطلاعات زیر بررسی شود:
ثبت اعتراض به معنای بازگشت فوری یارانه نیست. اطلاعات خانوار ابتدا باید دوباره بررسی شود و در صورت تأیید اعتراض، دهک یا وضعیت یارانه اصلاح خواهد شد.
افزایش ۱۱ هزار و ۱۷۱ نفری تعداد حسابهای دریافتکننده یارانه در دهکهای اول تا سوم میتواند بخشی از نتیجه بازنگری دهکبندی باشد، اما عوامل اداری و تغییر ساختار خانوارها نیز در این آمار اثر دارند.
بنابراین دقیقترین جمعبندی این است که فرآیند اصلاح دهکبندی در تیر ۱۴۰۵ ادامه داشته، اما هنوز تعداد رسمی خانوارهایی که از دهکهای بالاتر به دهکهای پایینتر منتقل شدهاند اعلام نشده است.